Năm heo nói chuyện heo trong thi ca VN

Rồi thì năm con chó cũng đi qua để nhường cho năm con heo bước đến. Trong những giây phút thiêng liêng của ngày đầu một năm, không còn gì bằng được ngồi thanh thản với tách trà nóng thoang thoảng mùi hương thơm hoa lài, hoa bưởi. Nầy là một miếng mức bí trắng trong, thanh thanh vị ngọt. Nầy là một miếng mứt gừng cay cay đầu lưởi. Thật tuyệt, mùa Xuân, Tết đến.

Năm nay là năm Kỷ Hợi 2019, là năm con heo. Heo là một trong những gia súc rất gần gủi với mọi người, nhưng nhắc đến heo là nhân gian nhắc đến toàn là tính hư, tật xấu:
 
Những kẻ ăn uống thô bạo, không để ý đến người chung quanh thì cho là “ăn như heo”.
Những kẻ không được dồi dào trí nhớ thì cho là “ngu như heo”.
Những kẻ biếng nhác thì cho là “lười như heo”.
Những kẻ chỉ thích rong chơi thì cho là “sướng như heo”.
Những kẻ chỉ biết cuộn mình trong chăn tối ngày thì cho là “ngủ như heo”.
Những kẻ không biết chăm sóc thân thể thì cho là “dơ như heo”.
Những kẻ có da, có thịt thì cho là “mập như heo”.
 
Trong kho tàng thơ ca VN, heo không được nhắc tới nhiều lắm.
Khi nói đến người đàn bà biếng nhác, tục ngữ có câu:
 
Đàn bà không biết nuôi heo là đàn bà nhác.
 
Khi nói một câu chuyện mà không cần nói lòng vòng, không cần che đậy:
 
Nói toạc móng heo. 
 
Và sau đây là những câu ca dao nói về những gia vị đi cùng để làm nên những món nhậu khoái khẩu:
 
Con gà tục tát lá chanh
Con lợn ủn ỉn mua hành cho tôi.
Con chó khóc đứng khóc ngồi
Bà ơi đi chợ, mua tôi đồng riềng.
 
Trong tất cả  mọi phần thân thể của heo, có lẻ phần đầu là ngon nhất. Hãy nghe đám đệ tử lưu linh truyền khẩu:
 
Ngày tư, ngày Tết
Mức ngọt ăn ớn chết!
Thủ cái tai heo
Nhậu kiệu, ngon ra phếch!
 
Heo quay thường được trang trọng dâng lên những bậc thánh thần trong những dịp cúng vái, cầu may:
 
Vái ông Địa, vía ông Đàng
Cho con mà thi đổ ông Trạng
Con về làng cúng heo.
Cái da, con cho dân nghèo
Cái mình, con xẻ nửa, treo ngang nóc nhà.
Rước ông rồi lại rước bà
Còn cái Thủ này, con tạ cúng ông!
 
Heo còn  được đưa vào những lễ nghi hỏi cưới trong văn hóa làng xã:
 
Em về thưa với mẹ cha
Bắt heo đi cưới, bắt gà đi cheo
Đầu heo lớn hơn đầu mèo
Làng ăn không hết, làng treo đầu đình
 
Ngày xưa, những cô gái con nhà giàu thường chảnh chẹ, ra vẻ tiểu thơ đài các, hay bày đặt thách cưới:
 
Cưới em một thúng xôi vò,
Một con lợn béo, một vò rượu tăm. 
 
hoặc: 
 
Cưới em một chục con heo
Con quay, con để em trèo, em chơi!
 
Cũng có những mối tình chân thật, chất phát. Dù nghèo nhưng đầy tình nghĩa:
 
Cưới em anh nghĩ cũng lo
Con lợn chẳng có, con bò thì không
 
Đôi khi chỉ cần một cặp vịt và một đôi bông tai làm sánh lễ:
 
Người ta giàu thì đầu heo mâm thịt
Hai đứa mình nghèo thì cặp vịt đôi bông
 
 Hoặc đơn sơ như:
 
Người ta thách lợn, thách gà
Còn em thách cưới, một nhà khoai lang
 
Trong ba ngày Tết cổ truyền, mỗi gia đình Việt Nam không thể thiếu vắng nồi măng hầm thịt heo:
 
Thịt heo nấu với măng hầm
Chờ ba ngày Tết, bà… quằm với ông.
 
Da heo cũng là món khoái khẩu. Nó béo béo. Nó bùi bùi. Cắn vô một miếng ôi đã thèm làm sao:
 
Nam mô ông Phật Di Đà
Cho con ăn thử miếng da lợn nhà.
Ăn xong, con… cạch đến già
Con… thử miếng nữa là… bà… bắn con!
 
Còn với những người dân sống ở vùng sơn lâm chướng khí, thì thịt heo rừng là vị thần dược chửa được nhiều bịnh tật:
 
Mắn may ăn thịt heo rừng
Tai ương, bệnh tật cũng đừng hòng đến thăm.
 
Để nói lên sự vinh nhục của đời người, trong nhân gian cũng có câu:
 
Đừng khinh khi thưở ta nghèo
Quan trạng lắm lúc là… heo xó chuồng.
 
Nhà thơ Nguyễn Khuyến trong thơ gửi bạn đã viết: 
 
Ai lên nhắn hỏi bác Châu Cầu 
Lụt lội năm nay bác ở đâu? 
Mấy ổ lợn con rày lớn bé, 
Vài gian nếp cái ngập nông sâu? 
 
Nguyễn Khuyến (1835-1909) tên thật là Nguyễn Thắng, sinh ngày 15 tháng 2 năm 1835, mất ngày 5 tháng 2 năm 1909 tại Yên Đổ.
 
Thi sĩ nổi tiếng Vũ Hoàng Chương cũng nhắc tới con heo trong bài Vịnh tranh gà lợn: 
 
Sáng chưa sáng hẳn, tối không đành,
Gà lợn, om sòm rối bức tranh.
Rằng vách có tai, thơ có hoạ,
Biết lòng ai đỏ, mắt ai xanh.
Mắt gà huynh đệ bao lần quáng,
Lòng lợn âm dương một tấc thành.
Cục tác nữa chi, ngừng ủn ỉn,
Nghe rồng ngâm váng khúc tân thanh
.
 
Vũ Hoàng Chương sinh ngày 5 tháng 5 năm 1916 tại Nam Định. Chánh quán của ông ở làng Phù Ủng, tỉnh Hưng Yên.
Năm 1954, Vũ Hoàng Chương vào Sài Gòn, tiếp tục sáng tác không ngừng cho đến khi ông mất vào tháng 10 năm 1975.
 
Trong “Lục súc tranh công”, kể lại chuyện 6 con vật nuôi trong nhà (trâu, chó, ngựa, dê, gà, lợn) tranh nhau kể lể công trạng của mình với gia chủ. Con heo là con vật cuối cùng lên tiếng về thân phận của mình. Và đây là công trạng theo lời báo công của heo:
 
Kìa những việc hôn nhân giá thú.
Không heo ra, tính đặng việc chi?
Dầu cho mời năm bảy chuyến đi,
Cũng không thấy một người thấp thoáng.
Việc hòa giải, heo đầu công trạng,
Thấy mặt heo nguôi dạ oán thù.
Nhẫn đến khi ngu phụ, ngu phu,
Giận nhau đánh giập đầu, chảy máu.
Làng xã tới lao đao, láu đáu,
Nào thấy ai gỡ rối cho xong,
Khiêng heo ra để lại giữa dòng,
Mọi việc rối liền xong trơn trải.
Phải chăng, chăng phải,
Nghĩ lại mà coi,
Việc quan, hôn, tang, tế, vô hồi
Thảy thảy cũng lấy heo làm trước.
 
Trước khi dừng lại bài khai bút đầu xuân nầy, chúng ta không quên trong gia đình NLSBD có một bài thơ thất ngôn bát cú thật tuyệt, thật sống động của Thầy Nguyễn Thượng Hạng. Và sau đây là bài “Vinh Con Heo”
 
Thảnh thơi phơi bụng ngủ trong chuồng.
Cơm bữa ngày ba dạ đầy luôn.
Đói no, mặc kệ người chạy gạo.
Ấm lạnh, xá gì kẻ rèm buông.
Nhớ thuở đua tài bên Trung thổ.
Trạng nguyên đất Việt há danh suông.
Cạo lông, bán thịt đền ân chủ
Thân về cát bụi lệ nào tuôn.
 
Cùng hai câu đối thật chuẩn từ vần đến ý:
 
Mừng xuân Kỹ Hợi, Bác Trư đập heo đất lấy tiền tặng Cô Lợn.
Ăn tết Mậu Tuất, Anh Khuyển bắt chó hoang làm thịt đãi Chị Cẩu.
 
Và sau cùng, xin nhận nơi đây lời chúc xuân năm Kỷ Hợi 2019 – Chúc gia đình Thầy Cô cùng gia đình các bạn trong đại gia đình NLSBD một năm tràn đầy sức khõe, mọi sự hanh thông, và vạn sự như ý.
 
 
Phạm Văn Thế (MS2)